News not found!

शिक्षण

ऑगस्ट २०१६

Magazine Cover

बागकाम करणं, दुकानजत्रा, स्वैपाक करणं यासारख्या कृतींमधून शिकणारी काही मुलं

जुलै २०१६

Magazine Cover

शिक्षणक्षेत्रातील कसदार अनुभव असलेल्या लोकांकडून आपल्याला दृष्टी मिळावी, शिकायला मिळावे, आपल्या विचारांमध्ये अधिक स्पष्टता यावी, आपल्याच गटातील अनेकांच्या अनुभवांमधून शिकायला मिळावे, देवाणघेवाण-वादविवाद-चर्चा यातून आपण अधिक समृद्ध व्हावे. यासाठी अॅक्टिव्ह टिचर्स फोरमतर्फे 2014 पासून शिक्षण संमेलन आयोजित केले जाते.
यंदाचे संमेलन 8 आणि 9 मे 2016 रोजी संगमनेर येथील मालपाणी हेल्थ क्लबच्या अत्यंत रमणीय परिसरात संपन्न झाले. राज्यभरातून आलेले उत्साही, विचारी आणि प्रयोगशील शिक्षक, शिक्षण क्षेत्रातील कार्यकर्ते, अभ्यासक, तज्ज्ञ, शिक्षक-प्रशिक्षक अशा मित्र-मैत्रीणींचा मेळाच तिथे जमला होता. हा अंक या शिक्षण संमेलनात झालेल्या सत्रांवर आधारित आहे. RTE आणि महाराष्ट्रातील सद्यस्थिती या विषयावरील गीता महाशब्दे, प्रल्हाद काठोले आणि राहुल गवारे यांचे लेख तसेच ‘भारतीय राज्यघटनेतील मूल्ये आणि वैज्ञानिक दृष्टीकोन’ या डॉ. विवेक माँटेरोंच्या सत्रावरील लेख जागेअभावी या अंकात घेऊ शकलो नाही. ते पुढील अंकांमध्ये आपल्याला वाचायला मिळतील.

भाषा घरातली आणि शाळेतली

ज्या ठिकाणी मुलाची घरची भाषा शाळेतील भाषेपेक्षा बरीच वेगळी असते तिथे सुरुवातीच्या काळात दोन्ही भाषांतून मुलांशी संवाद साधणे गरजेचे आहे. उदाहरणार्थ, ठाणे जिल्ह्यातील वारली मुलांशी संवाद साधताना '‘काय कसं काय चाललंय?'’ असं विचारण्याआधी ‘'कशिक गोठ?'’ असं म्हटलं की मुलांचे चेहरे उजळतात. मग हळूहळू मुलं '’काय कसं काय चाललंय'’ या प्रश्‍नालाही प्रतिसाद द्यायला लागतात.

अनेक शिक्षणतज्ज्ञ आणि भाषातज्ज्ञांच्या मते, मुलांच्या घरात वा परिसरात विपुल प्रमाणात बोलली जाणारी भाषा ही मुलांच्या आरंभिक शिक्षणाचे माध्यम म्हणून सर्वोत्तम ठरते. कारण या भाषेवर मुलाने शाळेत येण्यापूर्वीच बरेच प्रभुत्व मिळवलेले असते. महाराष्ट्राचा विचार करायचा झाला तर कोकणात, खानदेशात, मराठवाड्यात, विदर्भात, पश्‍चिम महाराष्ट्रात बोलली जाणारी भाषा आणि प्रमाण लेखी मराठी यात बरेच अंतर आहे. आदिवासी भागातल्या स्थानिक भाषांच्या बाबत हे अंतर खूपच मोठे आहे. अशा परिस्थितीत शाळेत माध्यम म्हणून वापरली जाणारी मराठीची प्रमाण बोली व मुलाची घरची बोली यात असणारे अंतर हा एक मह्त्त्वाचा शैक्षणिक मुद्दा ठरतो.

जून २०१६

Magazine Cover

गायन-वादन व चित्रकला हा प्राथमिक शाळेतील अभ्यासक्रमाचा अविभाज्य भाग आहे. कस्तुरबा गांधी बालिका विद्यालयातील विद्यार्थिनींना क्वेस्टच्या सक्षम या कार्यक्रमांतर्गत युनिसेफच्या सहकार्याने गेली चार वर्ष या विषयांचे पद्धतशीर शिक्षण दिले गेले. यासाठी शाळेतील कला शिक्षक व कला क्षेत्रातील काही तज्ज्ञ यांनी एकत्रित काम केले. मुलांच्या चित्रकलेच्या शिक्षणाचे नियोजन कसे करावे याची छोटेखानी शिक्षक-हस्तपुस्तिका या कार्यक्रमांतर्गत तयार करण्यात येत आहे. त्यातले काही वर्ग आणि मुलींनी केलेल्या कला-कामाचे हे काही नमुने...

ऑन द शोल्डर्स ऑफ जायंट्स

शिक्षण, संस्कृती आणि त्यांच्या परस्परसंबंधांतून होणार्‍या सामाजिक विषमतेच्या पुनर्निर्मितीचं भान निर्माण करणार्‍या पिअर बोर्द्यू आणि त्यांची सांस्कृतिक भांडवलाची संकल्पना यांची चर्चा करणारा हा लेख.

"The point of my work is to show that culture and education aren’t simply hobbies or minor influences. They are hugely important in the affirmation of differences between groups and social classes and in the reproduction of those differences." - Pierre Bourdieu

एप्रिल २०१६

Magazine Cover

आदिवासी मुलांपर्यंत बालसाहित्य पोहोचावे यासाठी क्वेस्टतर्फे पुस्तकगाडी हा उपक्रम केला जातो. मुलांची साक्षरता दृढ होण्यामध्ये बालपुस्तकांचे मोठे योगदान असते असे अलीकडील संशोधन दाखवते. या गाडीबरोबर चार प्रशिक्षित व्यक्तीही जातात व त्या मुलांसोबत पुस्तकांशी संबंधित विविध खेळ, उपक्रम करतात. आठवड्यातून एकदा येणाऱ्या गाडीची मुले आतुरतेने वाट पाहत असतात.

मार्च २०१६

Magazine Cover

क्वेस्टच्या अंकुर या बालशिक्षण कार्यक्रमांतर्गत ११० अंगणवाड्यांसोबत काम केले जाते. स्वच्छता हा या कार्यक्रमाचा महत्वाचा भाग आहे. कचरापेटीचा वापर, आरसा आणि कंगव्याचा वापर, नाक पुसायला कापडाचे लहान लहान तुकडे वापरणे, अशा छोट्या छोट्या व्यवस्थांमुळे अंगणवाडी स्वच्छ आणि प्रसन्न राहाते. अंगणवाडीत लागलेल्या स्वच्छतेच्या या सवयी मुलांना पुढे आयुष्यभर उपयोगी पडतील.