प्रकल्पांविषयी

खेळघर संकल्पनेचा विस्तार

DSC_0413 web.JPG

खेळघराचं काम करताना आम्हाला मिळालेल्या अनुभवांचा, आम्ही आत्मसात केलेल्या गोष्टींचा लाभ इतरांनाही मिळावा असं वाटतं. खेळघरासारखं एखादं काम आपल्या परिसरात सुरू करण्याची इच्छा असणार्यार व्यक्ती किंवा संस्थांनी जरूर आमच्याकडे संपर्क साधावा. दरवर्षी साधारणपणे फेब्रुवारी महिन्यात या प्रशिक्षणाचे आयोजन होते. वंचितांसाठी अनौपचारिक शिक्षणाच्या क्षेत्रात आधीपासून काम करत असलेल्या व्यक्ती व संस्थांनाही या शिबिरात सहभागी होता येते. प्रशिक्षणाबरोबरच नवीन खेळघरांची घडी नीट बसण्यासाठी दोन ते तीन वर्षे सतत संपर्क ठेवून मार्गदर्शन केले जाते.

नव्या खेळघरांसाठी मार्गदर्शक पुस्तिका

गेल्या चार वर्षांतल्या प्रयत्नांतून सात-आठ नवी खेळघरे सुरू झाली आहेत. अनेकांनी तशी इच्छा दर्शवली आहे. प्रशिक्षण शिबिरांच्या जोडीला सतत हाताशी राहिल अशी पुस्तिका बनवणे गरजेचे वाटते आहेत. आमच्या अनुभवांतून पोचलेल्या समजे सह विविध उपक्रमांची माहितीही या पुस्तिकेत एकत्रित करण्याचा प्रयत्न आहे. अनौपचारिक शिक्षणाचं काम करणाऱ्या संस्था व्यक्तींना तसेच शालेय शिक्षकांनाही ही पुस्तिका उपयोगी पडेल.

पालक प्रकल्प

DSC_0861.JPG
खेळघराच काम हे नुसत मुला- मुलीनंबरोबरच नाहीच, सृजनशील बालकेंन्द्री शिक्षणाच्या विचारांचा हा धागा जर घरा -घरात जाऊन पोहचला तरच बदल शक्य आहे. हे जाणून सुरुवाती पासुनच खेळघरात पालाकांबरोबरच कामाला एक विशेष स्थान आहे. तरीही अनेकदा मुलीनंबरोबरच काम इतक वेढुन घेत कि पालकसंवाद राहून जातो पालकांबरोबरच काम अधिक जोरकसपण व्हावे. ते करण्यासाठी खेळघराचे कार्यकर्ते अधिक सक्षम व्हावेत. साठी २०१० पासून पालक प्रकल्पाचे काम सुरु केले.

शिक्षणाचं महत्व, आरोग्य नि मुलं बरोबरचा संवांद या विषयावर या प्रकल्पात काम होते. आमच्या १५० मुलांच्या पालकांपैकी २५- ३० पालक निवडून त्यांच्याबाराबेर अधिक खोलवर काम करण्याची इच्छा आहे. गृहभेटी घरातील सत्रे, पालकसभा, शिबिरे, सहली, विशेष कार्यक्रम अशा कार्यक्रमाची आखणी सुरु आहे.

वरील सर्व प्रकल्पासाठी सर रतन टाटा ट्र्स्ट मदत करत आहे.

शाळेत न जाणारी मुले यासाठीचे वर्ग

DSC03054.JPG
या प्रकल्पासाठी 'प्राज फाउण्डेशन' मदत करत आहे.
पुण्यासारख्या शहरात मध्यवर्ती अशा या झोपडवस्तीत अजूनही २३% मुलं शाळेबाहेर आहेत. याची मुख्य कारणं गरिबी, बालमजुरी आणि लहान भावंडांना सांभाळायला मोठ्या मुलींना घरात थांबावं लागणं ही आहेत. २००७ नंतर शाळेत न जाणाया ६ ते १५ वयोगटातल्या मुला-मुलींसाठी स्वतंत्र काम सुरू झालं. त्यांना शिकण्यात रस वाटावा, त्यांनी शाळेत जावं यासाठी तर खेळघरात प्रयत्न केले जातातच, पण त्या पलीकडेही ज्यांना शाळेत जाणे शक्य नाही जीवन कौशल्यांसंदर्भात काम होते.

पालवी

सहा ते दहा या वयोगटातल्या मुलांबरोबर त्यांची शिकण्याची पूर्वतयारी करून घेण्यासाठी आठवड्यातून चार वेळा दोन तासांचे वर्ग घेतले जातात. मे-जून मधे त्यांनी शाळेत जावं यासाठी दाखले काढणे, पालकांचे प्रबोधन असे सर्व प्रयत्न केले जातात. पुढे ही मुले शाळेत शिकताहेत ना याकडे ही लक्ष पुरवले जाते.

येल्लरू

दहा वर्ष वयाच्या पुढच्या मुली मात्र आता शाळेत जाणे कठीण असते. पूर्ण वेळाची कामं सांभाळूनही त्यांना शिकता यावे यासाठी सायंकाळी सात ते नऊ या वेळात येल्लरूचे वर्ग घेतले जातात. साक्षरतेबरोबरच या मुलींनी बोलायला, विचार करायला, लागावे, त्यांना आत्मविश्वास लाभावा यासाठी या वर्गात प्रयत्न होतात.
२००७ ते २०१३ या काळात हे दोन्ही प्रकल्प चालू होते. त्यानंतर मात्र शाळेत न जाणाऱ्या मुलांची वस्तीतील संख्या कमी शिल्लक राहिली. त्यामुळे या प्रकल्पाचे प्रयोजन राहिले नाही.

युवक प्रकल्प

priyanka 004.jpg
या प्रकल्पासाठी आम्हाला सामाजिक बांधिलकीची जाणीव असलेल्या सर्व लोकान्कडून मदत होते.
दहावीनंतर मुलांना सक्षमपणे आपल्या पायावर उभं राहाण्याकरता व्यवसाय शिक्षणाची शाखा निवडता यावी यासाठी मार्गदर्शन, आर्थिक मदत, मानसिक प्रश्नांवर सल्ला यासाठी खेळघरात प्रयत्न केले जातात. १६ ते २० वयोगटातल्या मुलांना वस्तीतील व्यसनं, मारामाऱ्या, गुन्हेगारी, छेडछाड यासारख्या गोष्टी आकर्षित करीत असतात. यापासून स्वतःला व मित्रांना वाचवणे मुलांना शक्य व्हावे आणि सामाजिक बांधिलकीची जाणीव त्यांच्या मनात रुजावी यासाठी युवक गटात उपक्रम आखले जातात.